تبلیغات
عشق ثارالله - چرا همه ما توفیق خوب بودن پیدا نمی‎كنیم؟
چرا همه ما توفیق خوب بودن پیدا نمی‎كنیم؟

همه میدانیم كه انسان موجودی دو بعدی است، بعد مادی و بعدی ملكوتی. بر خلاف حیوانات كه تنها دارای شهوت و فرشتگان كه تنها دارای عقل هستند، چنان كه در بعضی روایات آمده است. از جمله آنها این حدیث شریف است:

الامام الصادق ـ علیه السلام ـ «و قد سألهّ عبد الله بن سنان: الملائكة افضل أم بنو آدم؟ قال امیرالمؤمنین علی بن ابی طالبٍ ـ علیه السلام ـ: أنّ الله عزّوجلّ ركّب فی الملائكة عقلاً بلا شهوةٍ و ركّب فی البهائم شهوةً بلا عقلٍ و ركّب فی بنی آدم كلتیهما، فمن غلَب عقلُه شهوته فهو خیر من الملائكة و من غلبت شهوته عقله فهو شرّ من البهائم[1]؛ امام صادق ـ علیه السلام ـ در پاسخ به این پرسش عبدالله بن سنان كه: فرشتگان برترند یا آدمیان؟ فرمودند: «امیرالمؤمنین علی ـ علیه السلام ـ فرموده است: خداوند در فرشتگان فقط عقل نهاده است و نه خواهش نفسانی و در ستوران میل و خواهش نهاده است و نه عقل و در بنی آدم هر دو را نهاده است. پس آن كه عقلش بر خواهشش چیره آید، از فرشتگان بهتر است و هر كه خواهشش بر خردش غالب گردد از ستوران بدتر.»

گرایش به خیر و خوبی و نیز شر و بدی، هر دو در نفس آدمی نهاده شده است چنان كه در آیة شریفه داریم. فاَلهمها فجورها و تقویها[2]؛ به او شر و خیر را الهام كرد.

و چون هر یك از این دو دسته گرایش رو به سویی مخالف با سمت و سوی دستة دیگر دارد. بین این دو كشمكش به وجود میآید. و در سراسر زندگی، انسان همواره خودش را بر سر دو راهی خیر وشر میبیند و تصمیم می گیرد. و خداوند تبارك و تعالی نیز قدرت انتخاب و اختیار به انسان داده و این انسان است كه به اختیار خود به سمت فلاح و رستگاری یا شقاوت رهسپار میشود.

از سویی، بُعد مادی و غریزی انسان از همان آغاز به صورت بالفعل در نهاد او هست و با رشد جسمی انسان و همگام با آن شكوفا میشود. مانند میل به خوردن، خوابیدن، میل جنسی، و بر خلاف بعد معنوی و گرایشهای ملكوتی كه در ابتدا به صورت بالقوه هست و باید با تربیت و تزكیه و تلاش، انسان آن را شكوفا كند.[3]و لذا جنبة غریزی و حیوانی در غالب انسانها قویتر است و سیطرة آن بر ارادة آنها بیشتر است. و این انسان است كه باید با تلاش و مجاهدت، گرایشهای والای انسانی را در خود تقویت كند تا آنها بر وجودش حاكم شوند و قوای مادی و غریزی را تحت فرمان خود گیرند. ولی از آن سوی گرایشهای زمینی نیز تنها خواهان ارضای خویشتن هستند از هر راهی كه باشد، مشروع یا نامشروع، فرقی نمیكنند و لذا به محدودیتهایی كه گرایشهای معنوی به پشتوانه عقل و شرع بر آنها تحمیل میكند. تن نمیدهند. و سركشی میكنند، و از این روست كه سرزمین وجود انسان تبدیل به میدان جنگی میشود كه عرصه تلاش برای پیروزی گرایشهای معنوی و گرایشهای مادی است و جهاد اكبر نام گرفته است، در مقابل جنگ و مبارزة‌ با دشمنان بیرونی كه جهاد اصغر نامیده شده.

امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمودند: «پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ سپاهی را به جنگ گسیل داشت. وقتی برگشتند، فرمود: خوشامد میگویم به گروهی كه جهاد اصغر را پشت سر گذاشتند اما جهاد اكبر همچنان مانده است. عرض شد. ای پیامبر خدا! جهاد اكبر چیست؟ فرمود: جهاد با نفس[4]»

و در بعضی دیگر از روایتهای معصومین ـ علیه السلام ـ هنگامی كه گرایشهای غریزی نفس اماره بخواهند از راه نامشروع ارضا شوند، بزرگترین دشمن انسان معرفی شدهاند.

رسول الله ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمودند « اعدی عدوك نفسك التی بین جنبیك[5]؛ دشمنترین دشمن تو، نفسی است كه میان دو پهلویت است.»

بنابراین خوب بودن نیاز به تلاش و زحمت دارد و شكیبایی، حركت به سمت كمال تشبیه شده است؛ به بالا رفتن از سربالایی و حركت به سمت غرایز حیوانی حركت در سراشیبی، و البته بالا رفتن سختتر است از پایین آمدن

و از طرفی انسان در حركت به سوی كمال، علاوه بر دشمنی نفس، دو دشمن دیگر هم دارد یعنی دنیا و شیطان[6] كه این سه نابكار، مثلثی را تشكیل میدهند كه انسانهای اندكی میتوانند از محاصره آن به سلامت بیرون آیند و به ساحل نجات برسند.

در ادبیات عرفانی ما نیز، از جمله در داستان رمزی سفر مرغان به كوه قاف كه عطار نیشابوری در شاهكار خود (منطقالطیر) آورده است؛ این حقیقت را بیان كرده، در آن‌جا نیز میبینیم، از هزاران مرغی كه در ابتدای راه، حركت میكنند تا به سرای سیمرغ برسند، تنها سیمرغ، هفت وادی را طی میكنند و بقیه در خم یك كوچه میمانند.

همین سختیهای راه و طبع راحت‌طلب آدمیزاد است كه باعث میشود بسیاری از انسان‌ها از همان ابتدا عطای كمال را به لقایش ببخشند و چنان غرق دنیا و مطیع نفس اماره و انیس شیطان بدكاره بشوند كه اساساً حالی و شوری و اراده و خواهشی برای خوب شدن نداشته باشند و وقتی خواستی نباشد توفیق دیگر معنا ندارد. زیرا توفیق یعنی موافق ساختن خدا اسباب را طبق «خواسته» بنده تا آن «خواسته» به انجام رسد (عنایت اللغات).[7]

البته نباید نومید شد كه نومیدی خود بزرگترین مانع كمال است. زیرا برای رسیدن به كمال نیز خداوند تبارك و تعالی، وعده داده كه كسانی را كه در این راه جهاد كنند، یاری كند. «و الذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا و إنّ الله لمع المحسنین؛[8] و آنان كه در راه ما با جان و مال جهد و كوشش كنند محققاً ما آنها را به راههای خویش هدایت میكنیم و همیشه خدا با نیكوكاران است.»

و راهكارهایی دیگری نیز مانند دعا، توسل و در آخرت نیز شفاعت یاری گر انسان در این راه هستند.

و راه رسیدن به خدا (كمال مطلق) نیز نزدیك است و به قول سهراب سپهری،

 و خدایی كه در این نزدیكی است لای آن شب بوها، پای آن كاج بلند.

 

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. امام خمینی(ره)، چهل حدیث، حدیث اول، چاپ سوم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)

2. علم اختلاف اسلامی، ترجمه كتاب جامع السعادات، مهدی نراقی، ترجمه سید جلال الدین مجتوبی، انتشارات حكمت.

 

پی نوشت ها:

[1] . محمدی ری شهری، محمد، میزان الحكمه، انتشارات دارالحدیث، چاپ اول. 1377، ج اول، ص 426، ح 1553.

[2] . شمس/8.

[3] . ر.ك: مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، چاپ اول ، 1376، ج اول، ص 204.

[4] . میزان الحكمه، همان، ج 2، ص 852، ح 2741.

[5] . همان، ج 7، ص 3512، ح 12057.

[6] . اخلاق در قرآن، همان، ج1، ص 195.

[7] . حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف، مؤسسه فرهنگی آرایه، چاپ سوم، 1379، ج3، ص 727.

[8] . عنكبوت/69.

+نوشته شده در پنجشنبه 14 اسفند 1393ساعت07:51 ب.ظتوسط محمد احمدزاده | نظرات ()
آیه قرآن