تبلیغات
عشق ثارالله - اخلاق خانوادگی امام باقر علیه السّلام
اخلاق خانوادگی امام باقر علیه السّلام
    

امام محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابیطالب ـ علیه السّلام ـ امام پنجم شیعیان جهان است؛ لقبش باقر  و كنیه‌اش ابوجعفر، نوة دختری امام حسن مجتبی ـ علیه السّلام ـ و نوة پسری امام حسین ـ علیه السّلام ـ . پدرش امام سجاد و مادرش فاطمه (ام عبدالله) دختر امام مجتبی ـ علیه السّلام ـ است[1] و نخستین كسی است كه هم از نظر پدر و هم از نظر مادر علوی و فاطمی است . امام محمد باقر در سال 57 هجری قمری در شهر مدینه به دنیا آمد در واقعة جانسوز كربلا 4 ساله بود و در سال 114 هجری قمری در همان مدینه به شهادت رسید و در قبرستان بقیع در كنار پدرش (امام سجاد ـ علیه السّلام ـ ) و جدش (امام حسن مجتبی ـ علیه السّلام ـ ) به خاك سپرده شد.[2]

امام باقر به لحاظ ویژگی‌های اخلاقی و برتریهای علمی در زمان خود شهرت فراوانی یافت.[3] و قبل از ولادتش  مورد عنایت خاص پیامبر و امامان قبل از خود بود. جابر بن عبدالله انصاری سلام خاص رسول گرامی اسلام را به امام باقر ـ علیه السّلام ـ رساند.[4] در زهد و علم و عظمت و فضیلت سرآمد بنی هاشم بود و مقام علمی و اخلاقی او مورد تصدیق دوست و دشمن بود بسیاری از بزرگان صحابه و تابعین از محضر آن حضرت مستفیض شده و كتب دانشمندان و مورخان اهل سنت نیز پر از سخنان گهربار آن پیشوای بزرگ است.[5] اكنون به برخی از خصوصیات رفتاری حضرت در خانواده و روش و سیره حضرت در تربیت فرزندان یا نوع رابطة با آنها می‌پردازیم.

 

1. مقدمات

حضرت در برخی روایات علاوه بر توجه به ایجاد زمینه‌های مناسب قبل از ازدواج و قبل از تولد فرزند به مسائل تربیتی از روزهای آغازین تولد اشاره كرده و نكات مهمی را سفارش كرده‌اند ؛ مانند گفتن اذان و اقامه در گوش راست و چپ كودك، عقیقه كردن و انتخاب نام نیكو، تأثیر شیر مادر در تربیت كه در این موارد نقش مادر مهم‌تر است. اما از دوران نوجوانی نقش پدر مهمتر می‌شود به ویژه در مورد پسران.[6]

 

2. محبت به كودكان

نیاز كودكان به محبت از ضروری‌ترین نیازهای عاطفی است كه می‌توان با بوسیدن، در آغوش گرفتن، گفتن جملات زیبا و محبت‌آمیز، خریدن هدیه و اسباب بازی، همبازی شدن با آنها و... به این نیازها پاسخ گفت. این مسائل را امام باقر ـ علیه السّلام ـ در مورد فرزند كوچك خود امام صادق ـ علیه السّلام ـ رعایت می کرد. محمد بن مسلم نقل می‌كند كه در خدمت امام باقر ـ علیه السّلام ـ بودم. در این هنگام فرزند (خردسالش) جعفر ـ علیه السّلام ـ وارد شد... و در دستش عصایی بود كه با آن بازی می‌كرد. امام باقر ـ علیه السّلام ـ او را به گرمی در آغوش گرفت و به سینة خود فشرد و خطاب به او فرمود: پدر و مادرم فدایت... در این هنگام جعفر ـ علیه السّلام ـ خندید.[7]

 

3. ستایش از فرزند صالح

تشویق و ستایش از كارهای نیك فرزندان موجب احساس موفقیت و باعث ایجاد انگیزة قوی در تكرار آنهاست به ویژه اگر در موقعیت مناسبی صورت گیرد. طاهر یكی از اصحاب امام باقر ـ علیه السّلام ـ نقل می‌كند كه در محضر امام نشسته بودم كه فرزندش جعفر ـ علیه السّلام ـ وارد شد. امام باقر فرمود: او بهترین مخلوقات خداوند است.[8] حضرت نزد اصحاب خود فرزندش را با جملاتی بسیار نیكو مورد محبت و تشویق قرار داد.

 

4. نصیحت فرزند

والدین با این صحبتها و نصیحتها علاوه بر این‌كه رهنمودهای مهم و تجربه‌های باارزش خود را ره ‌توشه فرزندان خویش می‌كنند زمینة ایجاد روابط صمیمی را نیز فراهم می‌آورند و به فرزندان نزدیك می‌شوند. و ضمن آگاهی از مشكلات آنها در حل آن نیز به فرزندان یاری می‌رسانند. این نكتة مهم است كه پدر و مادر باید رابطة دوستانه و صمیمی با فرزندان داشته باشند ولی دوست نباشند. همانطور كه دوست رابطة صمیمی دارد ولی پدر و مادر نیست. جایگاه دوست با جایگاه پدر و مادر یكی نیست و هم‌چنین دوست مهم‌تر از پدر و مادر نیست بنابراین پدر و مادر باید با هوشیاری كامل ضمن حفظ ابهت و شخصیت خود در نزدیك شدن به فرزندان و ایجاد رابطة صمیمی با آنها بكوشند و ضمناً فرزندان ضمن رعایت ادب و احترام والدین، با آنها صمیمی باشند. در بسیاری روایات هست كه امام باقر ـ علیه السّلام ـ فرزندانشان را به صورت فردی یا جمعی خطاب كرده و نصایحی مشفقانه می‌فرمودند[9] مثلاً می‌فرمود: «فرزندم از كسالت و اندوه بپرهیز كه این دو كلید هر شری است...».[10] سفیان ثوری از امام صادق ـ علیه السّلام ـ خواست تا او را نصیحت فرماید امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: «ای سفیان! پدر مرا به سه چیز سفارش و از سه چیز برحذر می‌داشت. از جمله سفارشات این بود كه فرزندم هر كه با رفیق بد همراه شود سالم نمی‌ماند و هر كه در محلهای اتهام برود مورد اتهام قرار می‌گیرد و هر كه بر زبان خود كنترل نداشته باشد پشیمان می‌شود.[11]

 

5. ایجاد آرامش در خانواده

بی‌تردید روابط خوب والدین با هم و نوع رفتار آنها با فرزندان در ایجاد فضای مناسب و آرام بعنوان زمینة خوشبختی و پیشرفت و رسیدن به آرزوها بسیار مهم است و برعكس نزاعهای خانوادگی و اختلاف والدین و نبودن صمیمیت و آرامش علاوه بر ایجاد فضای اضطراب و یأس موجب عدم اعتماد به نفس در فرزندان، دوری از خانواده، افتادن در دامهای اجتماعی و به مخاطره انداختن تربیت فرزندان می‌شود .پیامدهای مثبت روابط خوب و پیامدهای منفی روابط سرد بر همة اعضاء خانواده تأثیر دارد. امام باقر ـ علیه السّلام ـ سفارش می‌كند كه در خانواده هم احسان و نیكی و خوشرفتاری لازم است و هم این‌كه این خوشرفتاری را به بهترین وجه ممكن ابراز كردن. لذا می‌فرمایند: «من حسن برّه باهله زید فی عمره»[12] یعنی هر كس با روشی نیكو و پسندیده به همسر و فرزندان خود نیكی كند عمرش طولانی می‌شود.

 

6. عمل كردن به گفته‌های خود

در خانواده آنچه بیش از گفتار و نصیحت تأثیر دارد عمل است. اساسی‌ترین عامل تربیت در سیرة معصومین و مهم‌ترین راز موفقیت آنها در خانواده عمل آنها بود. آن بزرگواران با پایبندی به گفتار و نصایح خود بهترین الگوی رفتاری برای فرزندان و خانواده و اصحاب خویش بودند. مثلاً اگر پدر خانواده در حضور فرزندان و همسر خود صدقه دهد یا در انجام واجبات دینی كوشا باشد یا نماز اول وقت بجا آورد تأثیر آن و الگو شدن این رفتار سریعتر از آن است كه فقط آنها را به این امور سفارش كند. فرزند بزرگوار امام باقر ـ علیه السّلام ـ نقل می‌كند كه «روزی بر پدرم وارد شدم و مشاهده كردم كه هشت هزار دینار طلا صدقه داده به تهیدستان مدینه و اهل خانه‌ای را كه تعداد آنها به یازده نفر می‌رسید آزاد كرده است.»[13] در روایتی دیگر نیز امام صادق ـ علیه السّلام ـ نقل كرده است «من پیوسته رختخواب پدرم را پهن می‌كردم و منتظر می‌ماندم تا ایشان به رختخواب بروند و بخوابند و سپس بر می‌خواستم و به رختخواب خود می‌رفتم. شبی آن حضرت تأخیر كرد و من در طلب او به مسجد رفتم در حالی كه مردم خواب بودند او را در حال سجده دیدم و غیر او كسی در مسجد نبود. من صدای او را می‌شنیدم كه (دعا)می‌فرمود...».[14]

 

جهت مطالعة بیشتر مراجعه کنید به:

1- شیخ صدوق . خصال

2- حلیة الابرار2ـ ستارگان درخشان، ج ؛نویسنده: 7محمّد جواد نجفی،.

  امام باقر ـ علیه السّلام ـ جلوه امامت در افق روشن؛نویسنده:. احمد ترابی

------------------------------------------------

[1] . شیخ مفید، الارشاد، مؤسسة آل البیت، قم، 1413 هجری، ج 2، ص 157 و 158 ، اربلی، علی بن عیسی، كشف الغمه فی معرفة الائمه، نشر ادب الحوزه ج 2، ص 318 و 319.

[2] . شیخ مفید، همان، كشف الغمه همان.

[3] . پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، مؤسسة امام صادق ـ علیه السّلام ـ ، قم، چاپ 13، ص 306 به نقل از مناقب ابن شهر آشوب.

[4] . مجلسی، بحارالانوار، الطبعة الثانیه، تهران، المكتبة الاسلامیه، ج 46، ص 266، الارشاد، همان، ص 159 ،‌كشف الغمه، همان،‌ص 321.

[5] . سیرة پیشوایان، همان، ص 310 و 311.

[6] . مراجعه كنید به احادیث فراوان در جلد 15 وسائل الشیعه و جلد 8 تهذیب الاحكام.

[7] . مجلسی، بحارالانوار، ج 47، ص 15.

[8] . همان.

[9] . بحرانی، سید هاشم، حلیة الابرار، المطبعة‌العلمیه، قم، ج 2، ص 126 و 127.

[10] . كشف الغمه، همان، ص 341.

[11] . شیخ صدوق،‌الخصال، ص 169.

[12] . مراجعه كنید به احادیث حضرت در تحف العقول.

[13] . مجلسی، بحارالانوار، ج 46، ص 290.

[14] . حلیة الابرار، همان، ج 2، ص 330.

+نوشته شده در دوشنبه 31 فروردین 1394ساعت12:51 ب.ظتوسط محمد احمدزاده | نظرات ()
آیه قرآن